ژنها همه چیز نیستند
ژنها همه چیز نیستند
شاید هنگام برانداز کردن صورتتان در آینه یا چگونه رفتار کردن خود به یاد شباهتهایتان با مادر یا پدرتان افتاده باشید. اما آیا این شباهت در مورد پرونده پزشکی آنها هم مصداق دارد؟ اگر مادر یا پدر شما دیابت، سرطان، افسردگی، پوکی استخوان داشته باشد، آیا این بیماریها انتظار شما را هم میکشد؟
سوزان هان، مشاور ژنتیک و معاون مدیر بخش ارتباطات، پذیرش و اخلاق در موسسه ژنومیک انسانی هاسمن در دانشکده پزشکی دانشگاه میامی میگوید نه لزوما.
هان میگوید: "چیزی که باعث نگرانی ما متخصصان ژنتیک است، این است که مردم فکر کنند که آینده آنها از قبل بوسیله ژنهای آنها تعیین شده است. ما نمیخواهیم اینگونه فکر کنند: "مادر من سرطان پستان داشت، بنابراین من هم سرطان خواهم گرفت" به مردم باید توانایی داد نه آنکه آنها را ناتوان کرد."
چند بیماری مانند بیماری هانتینگتون (یک بیماری تحلیلبرنده مغز و اعصاب) هستند که به شدت ژنتیکی هستند. اگر یکی از والدین فردی ژن جهشیافته این بیماری تحلیلبرنده عصبی را داشته باشد،50 درصد احتمال دارد که این ژن را به ارث ببرد. اگر این طور باشد، او در 100 درصد موارد به هانتینگتون مبتلا خواهد شد.
اما اغلب بیماریهایی که در مادر یا پدرتان دیدهاید چنین انتقال ژنتیکی قوی ای ندارند. این بیماریها به یک ژن منفرد مربوط نمیشوند، بلکه آن چنان که دانشمندان دریافتهاند نتیجه تعامل پیچیدهای میان ژنهای متعدد با عوامل محیطی هستند.
ممکن است با استعداد ژنتیکی نسبت به بیماریهای معینی متولد شوید، اما این امر به معنای آن نیست که حتما به این بیماریها مبتلا میشوید. این وضع را میتوان به یک اسلحه پرشده تشبیه کرد. استعداد ژنتیکی اسلحه است و عوامل سبک زندگی مانند ماشه آن است. برخی از عوامل را میتوانیم کنترل کنیم و برخی دیگر را نه.
به هر حال اگر مادر و پدر شما بیماریهای معینی داشته باشد، چقدر احتمال دارد که شما نیز به آن بیماری مبتلا شوید؟
در برخی از خانوادهها افزایش خطر سرطان پستان مانند صفات دیگر به ارث میرسد. اما شاید تعجب کنید که چه تعداد کمی از موارد سرطان پستان به سابقه خانوادگی مربوط هستند.
دکتر وندی چانگ، مدیر برنامه ژنتیک بالینی در مرکز پزشکی دانشگاه کلمبیا میگوید: "حدود 70 درصد زنانی که به سرطان پستان مبتلا میشوند، دست کم تا جایی که خودشان اطلاع دارند، هیچ گاه سابقه خانوادگی این بیماری را نداشتهاند. ما این نوع سرطانهای پستان را "اسپورادیک" (تکگیر) مینامیم.30 درصد بقیه زنان مبتلا به سرطان پستان دست کم یک نفر را در بستگانشان: مادر، خاله یا خواهر داشتهاند، که به این بیماری مبتلا بودهاند."
همچنین ممکن است استعداد ژنتیکی برای سرطان پستان را از طرف پدریتان به ارث ببرید. گاهی افراد میگویند مادرِ پدرم سرطان پستان داشت، بنابراین لازم نیست نگران باشم. اما این نظر درست نیست سرطان پستان ممکن است از طرف پدری هم به ارث برسد.
به دنیا آوردن اولین نوزاد پیش از 30 سالگی خطر سرطان پستان را کاهش میدهد و شیر دادن از پستان نیز هم همین اثر را دارد. هر چه مدت طولانیتری از پستان به کودکتان شیر دهید، بیشتر در مقابل سرطان پستان محافظت میشوید
ضمناً حفظ یک وزن متناسب به کاهش خطر بسیاری از سرطانها از جمله سرطان پستان کمک میکند.
شما میتوانید تغییرات در سبک زندگی را با توجه بیشتر به چکاپها برای تشخیص زودرس بیماریهای احتمالی (غربالگری بیماریها) همراه کنید.
دکتر سیدرضا میرحافظ
عضو هیئت علمی دانشکده علوم پزشکی نیشابور
