تقویم روز
امروز جمعه 3 خرداد ماه 1398 ساعت 17:47 ب ظ

سرب و اثرات آن بر انسان و محیط

سرب و اثرات آن بر انسان و محیط

سرب عنصري فلزي و نرم به رنگ سفيد مايل به آبي است كه فوق العاده سمي مي باشد. اين عنصر داراي جلاي فلزي، رسانايي پايين و خاصيت چكش خواري و مفتول پذيري است و مقاومت بالايي در برابرخوردگي دارد. سرب به طور طبيعي در محيط زيست وجود دارد ولي در اكثر موارد حاصل فعاليت هاي بشري مي باشد.

  در محیط زیست نمک های سرب از راه اگزوز اتومبیل ها وارد محیط زیست شده و خاک، آب و هوا را آلوده می کند. باران های اسیدی به طور غیر مستقیم در افزايش مسمومیت گیاهان و جانوران نقش دارند.

از موارد ابتلا به سرب در انسان می‌توان به ظروف سفالی لعاب‌دار به‌ویژه زمانی که مایعات داغ یا مایعات اسیدی داخل آن ریخته می‌شود، لوازم آرایشی نامرغوب، حشره‌کش‌ها و آفت‌کش‌های مورد استفاده در کشاورزی، بنزین موردمصرف توسط وسایل نقلیه و حتی آب موجود در لوله‌های سربی اشاره کرد. مشاغل کار در معادن، صنایعی مانند خودرو‌سازی، صنایع رنگ، کاشی و سرامیک، تولید باتری و... در معرض مواجهه مضاعف با سرب قرار دارند.

از بین تمام ترکیبات سرب، تنها تترا اتیل سرب که در بنزين به عنوان ماده بالا برنده درجه اکتان مصرف ميشود درحرارت معمولي اتاق قابل تصعید است، لذا از سمي ترين ترکیبات سرب محسوب مي شود. سرب از طريق پوست، دستگاه گوارش و تنفس جذب مي شود. مهم ترين راه های ورود سرب به بدن تنفس و پس از آن گوارش مي باشد. جذب شدن از طريق پوست بستگي به نوع ترکیب آن دارد. ترکیبات معدني سرب به کندی، در حالي که ترکیبات آلي سرب چون استات و اولئات سرب به خوبي از راه پوست جذب مي شوند، تتراتیل سرب نیز به صورت مايع يا بخار از راه پوست جذب بدن مي گردد.

    این فلز سمی ميتواند در صورت بلع يا تنفس براي سلامتي انسان مضر باشد. آثار سرب بر روي بدن به ميزان قرار گرفتن در معرض آلودگي بستگي دارد و به طوركلي اثرات شناخته شده سرب بر روي بدن ازتغييرات بيوشيميايي كه در مقادير كم آلودگي تا تأثير بر روي سيستم عصبي و حتي مرگ در غلظت هاي بالا مي باشد. علاوه بر اين ميزان تأثيرات با توجه به سن افراد تغيير ميكند به گونه اي كه نوجوانان، كودكان و نوزادان نسبت به مسموميت سرب حساس تر هستند. سرب باعث كندكردن واكنش با آنزيم ها و حتي متوقف كردن واكنش هاي فيزيولوژي ضروري بدن مي شود و توانايي ذخيره شدن در استخوانها را نيز دارد، كه پس از اشباع استخوان از سرب وارد خون مي شود.

در مسمومیت مزمن یا مسمومیت تدریجی با سرب علایم با اختصاصیت کمتر مانند احساس خستگی و کسالت، ضعف حافظه و فراموشی، سردرد و گیجی، کم‌خونی، تغییرات رفتاری، اختلال در حس و حرکت دست‌ها و پاها و در مراحل پیشرفته حتی تشنج و کما بروز می‌کند. یکی دیگر از علایم مهم مسمومیت با سرب، اختلالات تولیدمثلی در هر دو جنس است که خود را با نازایی یا سقط مکرر نشان می‌دهد.

مسمومیت با سرب در کودکان زیر ٦‌سال و مخصوصا در زیر ٣‌سال بسیار جدی‌تر و آسیب‌رسان‌تر بوده و با عوارض تکامل جسمی و ذهنی در آنها همراه است که از مهم‌ترین آنها می‌توان به افت IQ و بهره هوشی در کودکان اشاره کرد. درمان مسمومیت حاد با سرب، پس از بستری فرد در بیمارستان، با استفاده از عوامل شلاته‌کننده مانند دی مرکاپرول و EDTA و پنی‌سیلامین انجام می‌شود. این دسته از عوامل سبب دفع سرب از ادرار می‌شوند. در موارد مسمومیت مزمن، مهم‌ترین اقدام، قطع کامل مواجهه فرد با سرب است.

در چند سال اخیر با حذف سرب از سوخت وسايل نقلیه، کمک بالايي به پاکسازی محیط شده است که به نظر مي رسد بايد تلاش های بیشتری در اين جهت صورت گیرد. همچنین کنترل آلاینده های تولید شده از صنایع از راهکارهای موثر بر کنترل این فلز سمی در محیط می باشد.

 

دکتر صفورا جوان

عضو هیئت علمی دانشکده علوم پزشکی نیشابور

پیوند های مفید

www.3dots.ir